Ukochany Janki umiera w Paryżu, poświęciwszy swoje życie pracy. Nie mógł skończyć inaczej - już pierwszy jego opis sugerował, że nosi w sobie pierwiastek śmierci. Zdążył jeszcze "obudzić" filisterkę z moralnej lodowni, sprowokować ją do działania, nauczyć pracy.
Po jego pogrzebie, Janka kładzie się na jego grobie, skąd zabierają do zakładu dla obłąkanych Saint - Anne. Tam znajduje ją ojciec, ogłasza w kraju, że córka oszalała. Kiedy dziewczyna wraca do rodzinnego domu, zostaje zamknięta w klaustrofobicznym pokoju, obitym materacami domowej roboty. Wraca napiętnowana, staje się podwójnie Inna - tym samym jeszcze mocniej wykluczona. Nikt nie sili się na zrozumienie jej zachowania. Żyjąc w zamknięciu, ma kontakt jedynie z prostym służącym. Ten, traktuje ją jak istotę magiczną - jako jedyny nie odrzuca jej. Dzięki jego towarzystwu Janka uświadamia sobie relatywizm moralny mieszczaństwa, skostniałość ojcowskich obyczajów. Przebywając w swoim więzieniu staje sie zupełnie odmieniona, ponieważ
„(...) kobieta nie odżałowuje i stąd bierze się jej ból! Kiedy się odżałowało, po roku koniec – już się nie cierpi. Kobieta nie żałuje! Z gruntu odsłania wyzwanie, jakie zawiera się w utracie, w tym, że żyje dalej: żyje nią, daje jej życie, zdolna do utraty, której się nie zaoszczędza.”*
Żałoba motywuje Jankę do stworzenia swojego kodeksu moralnego. Po śmierci ojca, wychodzi całkowicie z zamknięcia - zarówno dosłownego, jak i metaforycznego. Tkwi w niej chęc dorównania moralnego zmarłemu kochankowi. Wyznacza sobie jasne i proste cele: odmianę zacznie od siostry.
Zapolska łamie męski fantazmat herosa. W schematycznej powieści - mężczyzna musi pozbyć się kobiety, rozumianej jako ciężar i preszkoda w realizowaniu heroicznego planu - vide "Ludzie bezdomni". Tutaj, to Kuniewicz umiera, a misja przypada kobiecie. Co więcej - w swojej pracy Jan nieustajaco podkreślał, że jest ona przyczyna jego powolnego umierania. Janka - przeciwnie - staje się afirmacją życie. Na swojej tragedii buduje nadzieję.
* Cixous H. Le sexe ou la tête. „Les Cachiers du Grif” 1992, n 15 [za:] Kłosińska K. Praca żałoby [w:] tejże, Miniatury. Czytanie i pisanie kobiece, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego; Katowice 2006; s. 20.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz